Haarlem Buitenbeeld is een podcastserie over bekende en onbekende kunstwerken in de publieke ruimte in Haarlem. Sietske Roorda (kunsthistorica en publicist) en Marius Bruijn (erfgoedspecialist en theatermaker) onderzoeken in het tweede seizoen van de podcast de kunstwerken vanuit het thema democratie in de publieke ruimte.
Kunst in de publieke ruimte is een afspiegeling van de heersende waarden van een samenleving op een bepaald moment. Zo weet je wel hoe laat het is als je in een land bent en het eerste wat je ziet een standbeeld van de leider op een sokkel is. Maar wat vertelt een abstract kunstwerk in de middenberm op een rotonde ons over een democratische samenleving?
Op een moment dat er steeds meer gemorreld wordt aan de parlementaire democratie, verbinden Marius en Sietske verschillende kunstwerken in Haarlem aan onderwerpen, zoals burgerschap, de moderne samenleving en diversiteit. Welke waarden worden gereflecteerd door de kunstwerken in de publieke ruimte, en hoe past deze kunst in onze huidige maatschappij?
Makers: Sietske Roorda en Marius Bruijn
Organisatie: 37PK Dank aan: Haarlems Media Fonds, Gemeente Haarlem
De Held van Haarlem is een Amerikaan
Hansje Brinker doet bij menig Nederlander niet direct een belletje rinkelen. Aan de andere kant van de Atlantische Oceaan is dat een ander verhaal. Daar is de ‘Hero of Haarlem’ zo’n bekend figuur in populaire cultuur, dat Amerikaanse toeristen ontsteld waren dat niemand ze kon aanwijzen waar dit fictieve figuur zijn hand in de dijk had gehouden om zo een overstroming te voorkomen. Die jongen heeft in het verhaal trouwens geen naam, het is dus NIET Hansje Brinker zelf. Daarom werd in 1950 bij de sluis van Spaarndam een beeld geplaatst van de hand van beeldhouwster Gra Rueb.
Wat is het ‘oer-Hollandse ‘ beeld dat we hiermee creëren? Hebben we onszelf als Nederlanders hier ooit mee kunnen identificeren? En zou dit beeld vandaag nog steeds geplaatst worden met de geopolitieke verschuivingen die hebben plaatsgevonden?
Marius maakte ook een mini-hoorspel van het verhaal van de jongen die zijn hand in de dijk stak.
Kunstwerk: De Held van Haarlem, Gra Rueb, 1950
Geïnterviewd: Han Bouwens, ondernemer te Spaarndam
Kunst als bouwsteen van het huis
Zelden gingen de politiek en architectuur zo goed met elkaar samen als tijdens de bouwperiode van de Amsterdamse School. En beeldhouwkunst was daar een integraal onderdeel van. Die bouwprojecten uit de jaren ‘20 beperken zich niet alleen tot Amsterdam. Ook in Haarlem Noord vinden we een voorbeeld van dit sociaal idealisme, waarbij de ambitie wat om de arbeidersklasse te verheffen.
Daar vind je het beeld de Troelstranaald van Hendrik van den Eijnde, een van de meest productieve kunstenaars van de Amsterdamse School. Hoe zien we sociale ideeën van toen terug gereflecteerd in de Amsterdamse School en welke rol speelt kunst hierin? Wat kunnen we vandaag leren van deze bouwstijl en de sociale idealen die erin verweven zitten om de huidige wooncrisis te bestrijden?
Kunstwerk: Troelstranaald, Hendrik van den Eijnde, 1920
Wie is er nog altijd onzichtbaar op straat?
In het Westen is er een beeldcultuur waarbij voornamelijk witte mannen geëerd worden met een groots standbeeld. Maar wie ontbreekt er eigenlijk in de publieke ruimte. In deze aflevering beginnen we bij het kleine beeldje Malle Babbe van Kees Verkade naar het beroemde schilderij van Frans Hals. De Malle Babbe’s van deze wereld worden namelijk niet vaak op een voetstuk geplaatst.
Vervolgens spreken we Manique Hendriks, conservator bij het Frans Hals Museum om inspiratie op te doen. Het museum heeft zich de afgelopen jaren gericht op een bredere representatie van de samenleving met de nadruk op feminisme, antiracisme en de LGBTQI-gemeenschap. Hoe zou een diverse representatie zich kunnen vertalen van de muren van een museum naar de publieke ruimte?
Kunstwerken: Malle Babbe, Kees Verkade, 1978; Mona Gaga, Telmomiel, 2018
Krijgt de gewone burger een standbeeld?
Hoe heeft park De Haarlemmerhout het burgerschap van de Haarlemmers vormgegeven en welke rol speelt kunst in de publieke ruimte hierin? De Hout is een plek waar de Haarlemmers elkaar sinds jaar en dag ontmoeten, en komt daarom ook meermaals in literatuur voor met als bekendste voorbeeld het boek ‘Camera Obscura’ (1893) van Nicolaas Beets (pseudoniem Hildebrand), waarin de Nederlandse burgerij getypeerd wordt. In de 20e eeuw verwschijnt een beeldengroep die personages uit dit boek verbeelden.
Heel bekend is de ‘arrogante’ Amsterdammer Robertus Nurks die voorkomt in het verhaal Een Onaangenaam Mensch in de Haarlemmerhout. Marius maakte een korte hoorspelbewerking hiervan.
Kunstwerk: Hildebrand Monument, Jan Bronner, 1962
Geïnterviewd: Jaap van Zetten, Beeldengalerij Haarlem
Haarlem Buitenbeeld is een podcastserie over verschillende kunstwerken in de publieke ruimte in Haarlem. De makers, Marius Bruijn en Sietske Roorda onderzoeken de beelden om ze vervolgens samen te bespreken. Met een open blik, bekritiseren zij zo de kunst en omgeving, en gaan op zoek naar de verborgen verhalen achter de kunstwerken.
Elke aflevering start met een kort hoorspel.
In de podcast worden zowel klassieke kunstwerken, zoals het standbeeld van Laurens Coster, als hedendaagse kunstwerken, zoals de sculpturen van Dora Dolz en Hannes Kuiper besproken.
De inleidende mini-hoorspelen zijn gemaakt met medewerking van acteurs Eddie Kagie, Juliette van Dijk, Merel Hutten, Imre Besanger en zangeres Christina Voltl.
